Kettingkoken

Na #meiplasticvrij lanceert de zero waste chef alweer een nieuwe uitdaging: 14 days to Zero Food Waste oftewel in 14 dagen minder voedsel-verspillen. Het goede nieuws: ik doe het allemaal al (en met veel plezier). Het leuke aan dit soort challenges is om er een beetje een sport van te maken.

Mijn absolute favoriet is nr 1 ‘ koken met restjes’ of wel kettingkoken: elke dag de restjes van gisteren verwerken in een nieuw gerecht. Ik dacht dat kettingkoken uitgevonden was door Velt-collega  Leentje Speybroeck maar ik kwam het begrip ook tegen bij Dorien Knockaert op haar blog Jonge sla. Het blijkt al decennia een begrip en er zijn zelfs hele boeken over geschreven zoals ‘ An everlasting meal, cooking with economy and grace’ van Tamar Adler. Wat een prachtige titel! En deze is weer geinspireerd door M. F. K. Fisher’s ‘How to Cook a Wolf’ uit 1942. Geen kookboek maar ‘a guide to living happily even in trying times’. Kettingkoken is meer dan restjes verwerken. Het is iets nieuws creeeren en liefdevol omgaan met je producten omdat het te waardevol is om te verspillen! Bovendien vormt het restje weer de inspiratie voor het volgende gerecht.

Hoe gaat dat dan in z’n werk en doe ik dat zelf dan ook altijd? Nou, nee. Zo toog ik afgelopen maandag (2e Pinksterdag) naar de supermarkt want ik had ‘geen tijd/zin’ om te koken en had ‘niks in huis’. Ik kocht zo’n linzensoep. Soms is dat best te pruimen, hoor. Dit was echter een ongelofelijk gore, zoute smurrie waar ik enorm chagerijnig van werd. Biologisch, dat wel, maar in zo’n zak die bij het rest afval moet. -en ik stond ook nog eens 20 minuten in de rij omdat de pin automaat het niet deed-. Geen fijne ervaring maar wel inspiratie om de volgende dag zelf linzensoep te maken. Want linzen en kruiden heb ik altijd wel in huis. En ik had nog wat geredde worteltjes en wat rimpelige aardappels en ergens nog wel een uitje. Daar maakte ik met een handomdraai een mega pan linzensoep van:

  • Maak de groenten schoon: van de uien en wortelschillen maak je, met wat tuinkruiden en andere groentenresten  een bouillon: in een apart pannetje opzetten met (koud) water en ongeveer 20-30 min tegen de kook aan laten trekken;
  • Fruit de uien in een beetje olie met (liefst versgemalen) kruiden als gember, koriander, kurkuma, peper en paprika/chilipoeder. Doe de in blokjes gesneden aardappel en wortel erbij en bak mee totdat het zacht is.
  • Spoel rode of bruine linzen af onder de kraan en voeg toe aan de pan -rode linzen gaan helemaal fijn koken, bruine linzen blijven wat meer in vorm-. Een restje peulvruchten uit de vriezer kan er natuurlijk ook in.
  • Zet een vergiet of grote zeef op de pan en schep de ondertussen gemaakte bouillon erbij totdat de linzen zo’n 2 cm onder staan. Gewoon water kan ook. Breng de boel weer aan de kook en laat dan nog even doorpruttelen totdat de linzen gaar zijn. Dat kan met rode linzen al met 10-15 minuten het geval zijn.

Terwijl de soep pruttelt, en de heerlijk geuren door je huis trekken, kun je ondertussen wat verse kruiden snijden om de soep af te maken: peterselie of selderij is allebei heel lekker.

  • Proef de soep: doe er wat zout bij, een scheutje citroensap, iets meer pit (chilipoeder bijvoorbeeld) of juist een zoetje (wat kaneel, een scheutje appeldiksap) totdat je het helemaal lekker vind. Is de soep te dik geworden dan gaat er nog wat bouillon bij. -de rest van de bouillon kun je goed bewaren in koelkast of vriezer- Je kunt de soep pureren of juist niet. Vlak voor het serveren doe je de verse kruiden erbij. Heb je een pittige soep, dan is een dot kwark of dikke yoghurt erin erg lekker.

Kijk dit is soep waar je tenminste gelukkig van wordt. En de restjes? Oh, daar maak je vegetarische pastasaus van, of een broodsmeersel of een linzenpuree, verwerk je in muffins of de volgende soepvariant. De mogelijkheden zijn heerlijk en eindeloos.

Vind je bovenstaande ingewikkeld maar wil je wel leren kettingkoken? Mail dan naar keetmee@gmail.com voor de eerstvolgende kookworkshop. Of maak mij gelukkig en kom je maaltijd afhalen op Vegavrijdag in de Zandweerd, Deventer. Bestel via thuisafgehaald, thuiskok (k)eetmee, postcode 7412.

#meiplasticvrij 6 zelf (verse) kaas maken

‘Kaas kun je makkelijk zelf maken, hoor’, zei iemand toen ik klaagde dat mijn boodschappen bijna plastic vrij waren op de geiten kaasjes na. Het bleek inderdaad verrassend eenvoudig en lekker om zelf kaas te maken. Nou ja, verse kaas dan ofwel cottage cheese/hüttenkase (is hier ook een Nederlandse naam voor?) en natuurlijk geen geitenkaas want gewoon gemaakt van koemelk. Het recept kan niet eenvoudiger:

  • breng ongeveer 1 liter melk tegen de kook aan, haal van het vuur
  • voeg citroensap of azijn toe, ik gebruikte 3 volle eetlepels op een liter
  • roer ongeveer 1 minuut

Je ziet dat de melk gaat schiften: er ontstaan witte vlokken (wrongel) en een beetje groenachtig vocht (wei). Laat het geheel ongeveer 15 minuten staan, laat uitlekken door een (kaas)doek.

Om roomkaas te krijgen, zei het recept, moet je de wrongel goed uit laten lekken en uitpersen. Zelf vond ik het geen succes. De massa werd droog en korrelig en viel, ook na het persen, uit elkaar. Veel lekkerder om alleen het vocht er een beetje uit te laten lekken: dan krijg je heerlijke zachte, romige en kruimige kaas.

Is het nu cottage cheese, hüttenkase of ricotta? Cottage cheese en hüttenkase blijkt hetzelfde te zijn. Normaal is deze gemaakt van gestremde, magere melk (vandaar dat lijners er dol op zijn) Ik gebruik echter volle melk met een dikke roomlaag van de Melkbrouwerij. De consistentie (en wl het vetgehalte) lijkt meer op ricotta. Ricotta heet officieel geen kaas te zijn maar wordt gemaakt als bijproduct van de overgebleven wei bij het kaasmaken (ricotta=herkookt) Je maakt het echter op dezelfde, bovenstaande manier. Whatever. Het resultaat is een heerlijke volle, smeuiige consistentie. Veel beter dan de voorverpakte producten uit de supermarkt. Kijk daar word ik dan weer helemaal blij van, mijn plastic dieet levert een veel beter alternatief op.

Voor de fetakaas ga ik met mijn bakje naar de lokale Turkse winkel. Het is een beetje omrekenen maar ze maken er helemaal geen probleem van. Toch een kleine overwinning!

 

#meiplasticvrij 5 Zelf snelle toetjes maken

De makkelijkste toetjes zijn helemaal verpakkingsvrij (of hebben een organische verpakking), zoals fruit. Ook 100% vegan!

 

  • aardbeien gembersoep
  • meloen met munt
  • mango met gembersiroopAfbeeldingsresultaat voor aardbeiensoep
  • appelcompote
  • rabarbermoes
  • schaaltje bessen
  • fruitsla
  • (N)icecream = gepureerde bevroren banaan (eerst de ‘ verpakking’ van de banaan afdoen, voor je deze invriest 🙂
  • sorbetijsjes
  • nicecream met rabarber/appelmoes of
  • (warme) rabarbermoes, gezoet met banaan
  • stoofperen
  • gebakken peren
  • gevulde appeltjes uit de oven

Met boter, ei, melk:

  • watermeloen met fetakaas en munt
  • appelbollen in bladerdeeg
  • appel/perencrumble
  • aardbeientaartjes
  • baklava
  • nootgeval: yoghurt met banaan, noten en ahornsiroop
  • vla

Favoriet snel zelfmaak toetje is hier de laatste tijd griesmeelpap: (voor 2 personen)

  • Breng 1/2 ltr volle melk aan de kook, strooi er ong 30 gram griesmeel in en 2 flinke lepels rozijnen. Kook al roerende even door totdat het dik begint te worden. Zet dan het vuur uit en doe een schoteltje of bordje op de pan. – ga ondertussen eten- roer de pap even door en serveer lauwwarm. Voeg naar smaak suiker of stroop toe.

Wat is jouw favoriete zero waste toetje?

#meiplasticvrij 4 Zuivel

Afbeeldingsresultaat voor melkbrouwerij fotoMelk drink ik eigenlijk nooit maar ik gebruik wel de produkten die je ervan kunt maken zoals karnemelk, boter, yoghurt, kaas, vla, ijsjes. En met een toetjes liefhebber als eetgenoot, vormen vlapakken en yoghurtbekers een groot deel van mijn plastic afval berg. Hier valt dus een wereld te winnen!

Wat is dan de meest milieuvriendelijk optie? Dat is afhankelijk van veel factoren. Drankkarton is gelamineerd en wordt bij ons bij het plastic ingezameld. De milieubelasting zit hem vooral in de bomen en het water dat nodig is voor productie (en vaak komt het toch bij het restafval). Plastic is licht en relatief makkelijk te recylen maar er zit meestal geen statiegeld op, ook dit komt dus in de plasticbak. Glas is zwaarder,  daarom wordt vaak voor plastic gepleit. Glas kan echter (bijna) onbeperkt gerecycled worden in tegenstelling tot plastic dat snel degradeert en niet meer te recyclen is. Als glas vaker wordt gebruikt (15-20 keer) en als het niet ver vervoerd hoeft te worden, wint glas het ook van karton. Statiegeldglas is dan de beste keuze. Het motto is refuse, reduce, re-use, recycle. Geen afval is natuurlijk de allerbeste optie.

Vroeger haalden we melk bij de boer. In zo’n tupperware emmertje van 5 liter. Mijn moeder schepte de dikke laag (slag)room eraf. Ik kan me niet herinneren dat ze verder iets deed met de melk, volgens mij dronken we het zo op. Kaas haalden we trouwens ook bij de boer, zo’n half wagenwiel. Als de schimmel erop kwam, kon je dat er gewoon vanaf snijden.

Ha, in het buitengebied zit gewoon een biologische melkboer: de Melkbrouwerij. De koeien hebben hoorns, lopen het hele jaar buiten en eten alleen gras en klaver. We hebben graag mensen op het erf, zegt boerin (‘nou, dat ben ik eigenlijk niet, hoor’) Arjuna. Er zijn maar een paar producten verkrijgbaar: echte melk (met een dikke roomlaag), karnemelk en roomboter, kefir en yoghurt. -en als je aardbeienyoghurt wilt, dan doe je die er toch zelf in, zegt Arjuna-. Nu zie ik mezelf niet telkens naar de boerderij fietsen, maar de (gepasteuriseerde) melk in glazen statiegeldflessen is ook op veel andere plekken in de stad te koop. Rauwe melk is alleen direct op de boerderij verkrijgbaar.

Heel blij ben ik met mijn superromige boerenmelk waar ik lustig mee aan het exerimenteren geslagen ben. De smaak en kwaliteit is echt veel beter dan wat je in de supermarkt kunt krijgen. -wil je meer weten over ‘de verdwenen smaak van melk’ ? Lees dan dit artikel van Petra Essink. Soms is plasticvrij op vele andere fronten ook zoveel beter. En zeg nou zelf, van echte koeien in de wei en relaxte boeren, wordt iedereen toch blij?

Rick en Arjuna Huis in ’t Veld zijn met hun Melkbrouwerij genomineerd als Toekomstboeren 2019. en als Plattelandspioniers.

Klik op de links om op hun te stemmen!

#meiplasticvrij 3 verse groenten

rabarber-telenHet meest #plasticvrij / zero waste boodschappen doe je natuurlijk:

 

  • in de natuur of in je achtertuin. Zeker in het vroege voorjaar is dat een feestje. Zo oogstte ik deze maand al diverse kruiden voor soep, sla en thee (selderij, daslook, citroenmelisse, zevenblad, bloedzuring, brandnetel, munt, kervel etc); rabarber. Ook de eerste shi itake paddenstoelen (op stam) staan al op het punt van ‘bloeien’.
  • eigen moestuin is natuurlijk een goede tweede.

Mocht je niet in de gelegenheid zijn om zelf je groenten te vergaren dan ligt een bezoekje aan je lokale boer of tuinder voor de hand:

  • een zelfoogsttuin zoals de nieuwe akker18738511_720170438190984_3666524686380662786_o
  • groentenpakketten van de lokale tuinder: Ik heb zelf een oogstaandeel bij de Oosterwaarde:
    De groenten oogst je zelf of worden 1 keer per week bezorgd. Alles los geleverd in houten kratten, papieren zakken of glazen potten die eindeloos weer ingezameld of herbruikt worden. Gegarandeerd lokaal, biologisch en van het seizoen. 
  • boerderij-, of streekwinkels zoals tuinderij Haverkamp;
  • lokale markt
  • Streekkruidenier de Gouden pompoen brengt al je bioboodschappen ook nog thuis
    Hier zijn vaak ook wel andere producten verkrijgbaar die niet perse van lokaal zijn en/of al verpakt. Grote voordeel wel: geen stickertjes!

Spannender wordt het al als je je in een supermarkt begeeft. Op zich wordt er steeds meer los aangeboden. Als je zelf zorgt voor verpakkingen, kom je al een heel eind. Maar toch, een supermarkt is er natuurlijk op uit om je zoveel mogelijk te verkopen en het is moelijk om daar weerstand aan te bieden. Zelf koop ik het liefst ook biologische spullen en die zijn in de reguliere winkel dan weer vaak verpakt. Of het wordt met korting aangeboden: weggooien is zonde. Tja, voedsel redden of toch maar laten liggen.

Bij de Ekoplaza laat ik me verleiden tot de aankoop van cherry tomaatjes: 1,- voor 250 gr. maar ja wel verpakt. Gelukkig in een doosje van karton en biobased. Dit materiaal mag bij het gft-afval. Binnen 12 weken is het volledig gecomposteerd. Let wel, alleen op industrieel niveau. Op je eigen composthoop kan het niet. En ook niet per ongeluk toch in de plastic bak doen. De wijze van verwerking is wel belangrijk, zegt de medewerker van de winkel eerlijk. Heel vaak wordt het er toch nog uitgehaald en gaat het alsnog bij het restafval. Hmmm. Het is ook helemaal geen tijd voor tomaten. Alternatief is los kopen (in ieder geval plastic vrij). Maar beter is gewoon wachten op het seizoen, dan zijn ze overal volop verkrijgbaar. Kan ik ze eventueel zelf inmaken voor de wintermaanden.

Groenten plastic vrij kopen is erg eenvoudig als je je houdt aan het principe van het seizoen, lokaal, onverpakt en onbewerkt. Koop vers en neem je eigen tas, mee of laat het lekker thuisbezorgen. Of doe een plastic attack:

Ruim 30.000 mensen doen al mee aan #meiplasticvrij. Meld je ook aan of volg op social media.

#meiplasticvrij 2 Refuse

20181021_164548Refuse – reduce – re-use – recycle (and rot volgens The Zero Waste chef. In that order, zegt ze er nog eens streng bij) Nu vind ik ‘rot’ ofwel composteren ook een vorm van recycling dus ik kan het bij het mantra van de big 4 houden.

Het eerste is dus vooral weigeren. Het blijkt wel dat het belangrijk is je daar goed op voor te bereiden en te wapenen. Voor je het weet heb je weer een plastic tasje te pakken. Zo kreeg ik de afgelopen week zo een plastic drankflesje in mijn handen gedrukt bij een hardloopwedstrijd, ff brood halen (in een plastic zak), mulch voor de tuin van iemand, in een afvalzak, inderdaad. En is het telkens weer de afweging in de supermarkt: biogroenten in plastic en ‘gangbaar’ onverpakt.

Gewapend met hervulbaar waterflesje stel ik mijn eerste plasticvrije klimaatdaad op het station. Geen thee, want de cup is wel hervulbaar maar het theezakje zit dan weer plastic. Ik wil een cookie! Alles bij de AH to go is verpakt, idem bij de Broodzaak. Bij de kiosk zijn de cookies nog niet verpakt. ‘Ik moet ‘m inpakken’, zegt de verkoper maar na flink aandringen krijg ik ‘m zo mee. Op een servet dat dan weer wel.

We beginnen met de quick wins:

  • onverpakt en onbewerkt eten kopen
  • wapenen met booschappen tassen, netjes, zakjes etc. Ik stop ze werkelijk overal in 20190430_073629voor het geval ik toch onverwacht boodschappen moet doen;
  • ook papieren zakken kunnen meerdere keren gebruikt worden;
  • plastic folie is niet nodig. ik heb een hele verzameling glazen potten die dienstdoen als opslag en vaak volstaat een schoteltje.
  • geen plastic flessen, tetrapakken of aluminiumblikken meer maar statiegeld verpakkingen
  • sommige schijnbaar plastic verpakkingen zijn composteerbaar. Niet in de plastic container doen. Op de composthoop werkt ook niet goed maar het kan in ieder geval in de gft bak.

 

 

 

 

Mei plasticvrij: de voorbereiding

Vandaag begint mijn #zerowaste challenge of Mei plastic vrij, zoals de Belgen sinds een jaar propageren. Of whatever it takes -waarom moet het altijd in het engels- om afvalvrijer te leven. Daarbij gaat mijn aandacht vooral uit naar het verminderen van afval in de keuken en vooral het verminderen van (single-use) plastic. Want man, man, man wat een enorme berg toch weer in die kliko. Heb ik mijn restafval terug weten te dringen tot 1-2 kliko’s per jaar, de hoeveelheid in de enorme plastic kliko is daarmee evenredig toegenomen. Want ja, dat wordt ‘gratis’ opgehaald en gerecycled. Probleem opgelost, toch? Niet dus. Wil je het hele verhaal over plastic, lees dan even hier. Die Belgen hebben het allemaal al prachtig op een rijtje gezet. Voorkomen is beter dan genezen dus vooruit met de geit.

Ter voorbereiding heb ik al een aantal zaken in gang gezet:

1/Onderzoek je zooi
Voordat de plastickliko aan de straat ging, heb ik eens een kritische blik erin geworpen. Want wat gaat er nu zoal in? Toch wel veel verpakkingen die voorkomen kunnen worden: verpakkingen van toetjes: plastic bekers of tetra pakken; van groenten, juist de biologische zijn dan weer verpakt om ze te onderscheiden van gangbaar, bloedirritant is dat. En, veel plastic wat geen plastic is: nieuwe verpakkingen die eruit zien als plastic maar wel bij het gft mogen (!); aluminium blikjes bier, lekker handig dat ik ze niet meer in hoef te leveren maar wel veel vervuilender dan statiegeldflesjes, heb ik dan net ontdekt. Zucht. Kortom, know your shit en bedenk alvast hoe het anders zou kunnen.

2/Lees je in.
Google #zerowaste, plastic vrij, afvalvrij, plastic soep en je krijgt een ton aan informatie, tips en irritante foto’s van mensen die slechts 1 jampot vol afval hebben per jaar (en dat met een gezin van minstens 3 kinderen) Wat zit er dan nog in die jampot vraag je je dan onmiddelijk af? Maar dat is natuurlijk flauw. Die mensen zijn al een tijdje hiermee bezig en hebben al de nodige ervaring opgedaan met wat je zoal tegen kunt komen. The queen van zero waste home is Bea Johnson, alhoewel ze tegenwoordig vooral de wereld rondreist om haar boeken te verkopen, geloof ik. Ik volg verder onder andere: zerowastenederland; Green Evelien; The zero-waste chef; Mei Plastic vrij.

3/Sluit je aan.
Een ‘ challenge is uitermate geschikt om je gedrag eens onder de loep te nemen: het is een beperkte periode om eens te kijken waar je tegen aanloopt en je ontvangt tips en aanmoedigingen van anderen. Verder zijn er tegenwoordig veel lokale initiatieven, zoals bv zero/less waste Apeldoorn die allerlei activiteiten organiseren zoals zwerfaval acties en DIY recepten.

Ik heb me dus aangesloten bij meiplasticvrij en ga vooral proberen om mijn (plastic) keukenafval te reduceren.