Carne vale

nwzv_magazine_2020_Download_DEFHR-gesleept-kopieVandaag is weer de start van de ‘ nationale week zonder vlees‘, met een heus eigen magazine, en de vegetarische restaurantweek. Alweer voor de derde keer geïnitieerd door Hippe Vegetarier Isabel Boerdam. Niet voor niks begin maart georganiseerd. We zitten namelijk midden in de vastentijd: deze is van Aswoensdag (na Carnaval) tot aan de Pasen en duurt in totaal 40 dagen. In de Katholieke kerk betekende dat in de vastentijd afgezien werd van vlees en soms ook zuivel. Carnaval zou afkomstig zijn van carne vale – ofwel ‘vaarwel aan het vlees’). Tegenwoordig wordt dat meer meer zo strikt gehanteerd, maar het kan geen kwaad om je eetgewoonten af en toe eens onder de loep te nemen. En dergelijke initiatieven (evenals de vele aanbiedingen voor vleesvervangers in de winkels!) kunnen je net dat zetje geven om weer eens wat anders te proberen.

Zelf heb ik altijd een beetje moeite met de term ‘vleesvervanger’ (vleesopvolger las ik laatst), want wat bedoelen we daar nu eigenlijk precies mee? En moet vlees wel vervangen worden? En zijn vleesvervangers ‘gezonder’ dan vlees, zoals veel mensen denken.

Een vleesvervanger kan de smaak, textuur en vorm benaderen van vlees. Het lijkt op iets wat je al kent (burger, worstje, gehakt) en is daarom makkelijk in te passen in je maaltijd. Daarmee is het niet perse gezond of qua voedingswaarde hetzelfde als vlees. Veel vleesvervangers die je in de supermarkt aantreft zijn zwaar bewerkt en bevatten ook veel zout en andere toevoegingen. De meer traditionele vleesvervangers (zoals tofu, tempeh en seitan) zijn weinig bewerkt en volwaardige ‘vervangers’, maar je moet ze wel weten klaar te maken zodat ze dezelfde functie, qua smaak, textuur en vorm, kunnen vervullen als vlees. Veel vleesvervangers in de winkel zijn op deze producten gebaseerd en dus kant en klaar te gebruiken.tempeh

Heb je een menu rijk aan peulvruchten en/of noten, dan is een vleesvervanger niet nodig. Om de smaak, textuur en vorm van vlees te benaderen, kun je gebruik maken van de volgende technieken die ook bij het bereiden van vlees worden toegepast:
– goed kruiden, gebruik bv ‘vleeskruiden’ of rooksmaak
– grillen of bakken
– let op de ‘bite’, gebruik bv paddenstoelen voor een vleesachtige structuur en umami smaak (niet zozeer voor de voedingswaarde)
– wees niet te bang voor tekorten. De hoeveelheid dierlijke eiwit die we met z’n alle consumeren is veel meer dan nodig of wenselijk. Dus een beetje minder kan echt geen kwaad.
– varieer en combineer en laat je inspireren door de vele (nieuwe) producten op de markt en ga vooral op avontuur

Het allergrootste voordeel van een dag, een week of langer zonder vlees is natuurlijk de milieu impact en het verminderen van dieenleed. Let je daarbij ook nog een beetje op de samenstelling en herkomst dan heb je een voedingspatroon die op vele fronten superieur is. Bovendien is het leuk om nieuwe producten uit te proberen en je maaltijden eens te varieren. Win win win zou ik zeggen en de moeite van het uitproberen waard!

Lokale wortel-pompoentaart

wintergroentenBeetje uitdagend maand, februari, qua seizoensgroenten dan. ‘Alleen maar knollen en kolen’, verzucht menigeen. Ik hou wel van al die robuuste wintergroenten. En als je ze een beetje anders klaarmaakt dan verveelt het niet. Zo maakte ik deze maand een salade met zoetzure koolraap, knolselderijsteaks, spruitjeshummus een taart van rode biet en een van wortel/pompoen. Het recept van de rode bieten taart/cake plaatste ik al eerder hier. De wortel/pompoen was een nieuw recept, gebaseerd op de Worteltaart uit Het Kookboek van Ottolenghi. Ik bakte ‘m als plaatcake, ter gelegenheid van de opening van het duurzaamheidscentrum in Deventer op 8 februari j.l.
Ik stond daar op een marktje, samen met Erik, streekkruidenier de Gouden Pompoen, onze lokale boeren te promoten.

Hoe maak je nu een lekkere, luchtige taart/cake van harde wintergroenten als wortel en pompoen? Zonder ze zelfs vooraf te koken?
In de eerste plaats gebruik je natuurlijk goede, biologische en in dit geval, lokale ingredienten. De wortel en pompoen hoeven alleen gewassen en kunnen, ontdaan van harde pitten, met schil en al geraspt. Voor een luchtig gebak gebruik je liefst bloem in plaats van meel. Zowel Tuinderij Haverkamp als tegenwoordig BD boerderij de Oosterwaarde leveren meel en bloem van eigen graan! Neem verse eieren, klop het eiwit op en spatel dit voorzichtig door het beslag voor extra luchtigheid. Om niet al teveel eieren te gebruiken, vervang ik een deel door gebroken lijnzaad en water. Tenslotte de smaak: ik gebruik oerzoet (gemaakt van ongeraffineerd gedroogd suikerrietsap) ipv kristalsuiker. Oerzoet smaakt door de nog aanwezige mineralen een beetje zoutig. Dat doet het goed bij de pompoen. We voegen er wat stevige (koek)kruiden, verse gember en citroensap aan toe voor een heerlijk geurende wintercake.

Voor degene die wat minder uit de losse pols koken, hieronder de hoeveelheden en bereidingswijze.
Verwarm de oven op 170C, bekleed een taartvorm of bakblik met bakpapier.

  • Splits 3 eieren: roer de eierdooiers los met een vork, klop de eiwitten stijf met een snufje zout. (1 ei kun je vervangen door 1 el gebroken lijnzaad te laten wellen met een beetje water);
  • Klop 200 ml zonnebloemolie met 200 gram oerzoet (of kristalsuiker) 1 minuut met de mixer, voeg er al kloppend de eidooiers aan toe;
  • Meng met 135 gr grof geraspte wortel of pompoen (of een mengsel); 100 gr gehakte (wal)noten (of 50 gr. noten en 50 gr kokos) en 160 gr gezeefde bloem met 1 tl bakpoeder, 1 tl koekruiden en 1/2 tl verse geraspte gember (evt wat citroensap)
  • Spatel voorzichtig het eitwitschuim door het beslag, niet te lang, het is niet erg als er nog schuim zichtbaar is;
  • Giet het beslag in de vorm en bak in ongeveer 1 uur gaar. Laat in de vorm afkoelen.

Eventueel kun je de taart/cake nog afmaken met een topping van verse roomkaas met poedersuiker en een beetje honing.
(foto markt van Paul van Moerkerken)

Snert dag

20190611_132846.jpgVegetarische snert bestaat niet’, zal menig vleesliefhebber roepen. En dat klopt. Tradtioneel maak je ‘snert’ met varkensvlees: een poot, karbonades en rookworst. Snert zou komen van het werkwoord ‘snerten’ dat mousse danwel soep-maken-van-vlees  of pruttelen-in-een-pan betekent.

Vegetarische erwtensoep dan, ook goed en beter zelfs want zonder negatieve bijklank. Gooi er voldoende groenten in en je kunt prima zonder (nep) vlees. Erwtensoep is heel gezond, heel duurzaam en goedkoop. Je gebruikt (goedkope) seizoensgroenten die in Nederland groeien met een hoogwaardig eiwitgehalte. Vanwege de langzame koolhydraten duurt het lang voor je weer honger hebt en eet je niet teveel. Bovendien is het lekker en makkelijk te maken. Daar heb je echt geen pakjes voor nodig alleen wat tijd. Maak dus liefst gelijk een grote pan.

Gebruik 500 gr spliterwten op 2 ltr bouillon. Dat is genoeg voor ong. 8 personen. Je hoeft de spliterwten niet vooraf te weken, wel afspoelen met koud water.

Als groenten gebruik je in ieder geval; winterpenen, ui, prei (van elk 2) knolselderij (1/2), bladselderij. Andere wintergroenten als pastinaak, venkel en peterselie wortel zijn er ook erg lekker in, gebruik dan iets minder van de knolselderij of peen. Als kruiden gebruik je tijm, peperkorrels en laurierblaadjes

Was en schil de groenten. Van de schillen en de kruiden kun je zelf een groentenbouillon maken. groentenaroma

  • Zet de spliterwten op met de groentenbouillon. Deze bouillon kun je zelf maken of gebruik bouillon blokjes. Laat de spliterwten zachtjes gaar koken tot ze uit elkaar vallen (kan 2 – 2 ½ uur duren)
  • Snij de groenten in blokjes of ringetjes. Neem een ruime soeppan en verhit hierin wat boter of olie. Roerbak de groenten van hard naar zacht (duss eerst de knolselederij en wortel en dan pas de prei) Voeg de volgende groenten pas toe als de eerste bijna gaar is. -Door de groenten te roerbakken, vallen ze niet in de soep uit elkaar-
  • Als laatste hak je de bladselderij, voeg deze toe aan de groenten met de gaargekookte spliterwten. Laat alles nog even goed doorkoken en maak op smaak met peper en zout.

kom erwtensoep

Tip: De soep is al heerlijk van zich zelf. Mis je toch een beetje een hartige smaak? Voeg dan wat geroerbakte blokjes pastinaak met tamari en een snufje rookpaprika toe. Of gebakken blokjes rook tofu.

Tip 2: Soep van peulvruchten (ook vegetarische) kan snel bederven, zeker als je een grote pan maakt. Zorg ervoor dat je de soep na bereiding snel afkoelt. Dat gaat het beste als je deze in kleinere porties verdeelt

(Elke tweede zondag in december is landelijke snertdag. Op locaties door heel Nederland wordt er in speciaal geselecteerde horecagelegenheden een huisgemaakte kop snert aangeboden. Het idee is mensen samen te brengen door middel van een oer-Hollandse gerecht: snert. Wil je vegetarische erwtensoep? Maak ‘m dan zelf af haal af via Thuisafgehaald.nl

 

Doe maar lekker vegetarisch

9512733a-dc08-4348-8d1c-373a37c521ae_kaart (8)Doe maar lekker vegetarisch. Dat is dit jaar het motto van de campagne van de Nationale Postcode Loterij, Albert Heijn en Unilever om heel Nederland bewuster te laten eten. Speel je mee met de postcode loterij, dan heb je een cadeau kaart ontvangen waarmee je vegetarische producten kunt kopen bij de Albert Heijn.

Prima om bijvoorbeeld eens laagdrempelig kennis te maken met vleesvervangers. Goed om te zien dat dit aanbod sterk uitgebreid is en niet alleen maar op basis van soja. Zo zie je steeds meer producten op basis van peulvruchten en noten. En ja, je kunt natuurlijk ook direct hiervoor kiezen (ook met je cadeaukaart) Bonen, linzen, eieren, noten, zaden en pitten zijn allemaal prima geschikt als vegetarische variant. En hoeven niet eerst helemaal bewerkt te worden en voorzien van een overmaat aan zout, kruiden, vet en suiker (jawel!) om er een smakelijke maaltijd van te maken.

Dus. Als vegetarisch ‘gehakt’ gebruik ik vaak bruine of dupuis linzen:20181130_165257

Fruit een uitje, bak wat champignons / paddenstoelen mee, blus af met een scheut sojasaus. Voeg de donkere linzen toe (deze blijven heel na het koken en zorgen voor een rulle, gehakt consistentie) en giet er bouillon bij totdat de linzen onder staan. kook 15-20 minuten totdat de linzen gaar zijn. Gebruik het linzen mengsel bv in de pastasaus, lasagna, stampot of ander gerecht waar je normaal gehakt  voor zou gebruiken.

 

Wil je liever een bal of burger? Kijk dan hier. Een erg lekkere burger maakte ik met pompoenburgerspompoen/kastanje puree met gele (of rode) linzen:

  • Stoom of kook pompoen en kastanje gaar en stamp deze tot puree. Breng de stevige puree lekker op smaak met gemalen koriander, karwij, gember en chilivlokken en schep er wat gesneden bosuitjes door. Vorm balletjes met je handen en druk deze plat in een bord met zaden en pitten mengsel. Bak in een koekepan met anti aanbak laag of in de oven.

Shakshuka

shakshuka otto

Shakshuka van Ottolenghi

Er zijn van die recepten die je altijd al eens wilt maken omdat ze eigenlijk tot het basis repertoire horen. Shakshuka is er zo eentje. Eindeloos mee te varieren, makkelijk en snel op tafel en heel smakelijk. Te vergelijken met een omelette of een frittata. Shakshuka is een eenpansgerecht van eieren gepocheerd in een pittige tomatensaus. Het vindt zijn oorsprong in het Middelandse zeegebied en het Midden Oosten. Een heerlijk brunch-, lunch-, diner- of bijgerecht. Uitstekend geschikt om de laatste (rijpe!) tomaten en paprika’s van het stomatenfeest2eizoen te verwerken, dus snel aan de slag. Lees verder

Pruimentijd

We zitten midden in de pruimentijd! Van juli tot oktober rolt de een na het andere soort van de bomen. Maar het liefst pluk je ze zelf als ze nog heel zijn en nog niet aangevreten door de wespen. Eenmaal rijp zijn pruimen niet lang te bewaren. Snel opeten dus en bij overvloedige oogst verwerken in gerechten of inmaken.

Pruimenjam/compote
Pruimenjam of compote is een fluitje van een cent om te maken! Ik gebruik biologische geleermiddel van Konfitura, 1 zakje voor 1 kg (schoongemaakte) pruimen; 1 a 2 eetlepels citroensap en wat suiker of ander zoetstof naar smaak.

  1. Maak jampotten en deksels schoon met heet sodawater. Spoel alles na met schoon, heet water. Laat de potten en deksels omgekeerd op een schone theedoek uitlekken.
  2. Was de pruimen, snijd ze in stukken en verwijder de pitten.
  3. Verhit de pruimen in een bodempje water tot het kookt. Voeg de citroentrechtersap, geleermiddel en de zoetstof toe. Laat 3 minuten doorkoken.
  4. Schenk de hete jam in de schone potten. Het is handig hiervoor een vultrechter te gebruiken :
  5. Sluit ze af met de schroefdop en zet de potten omgekeerd weg. Laat afkoelen

Ook lekker om de pruimen in te maken met walnoten. Gebruik 100 gr walnoten op 1 kg pruimen. Let op: je maakt de jam zonder suiker dus deze is niet lang (lees maanden/jaren) houdbaar. Je zou de potjes nog kunnen wecken om de houdbaarheid te verlengen. Ik vind dat zelf niet nodig. De ervaring leert dat het best een tijdje goed blijft.

Pruimenchutney
Met ui, gember, pepertje, azijn en suiker (basisrecept) maak je een heerlijke chutney. In dit oude recept vind je de basis.

Gedroogde pruimen
Drogen is één van de oudste en meest verspreide bewaarmethoden voor vruchten. Door vocht te ontrekken kunnen schimmels, gisten en bacteriën zich niet meer vermenigvuldigen. Daarvoor moet tenminste 95% van het oorspronkelijke vochtgehalte verdwijnen. Drogen doe je liefst op een temperatuur tussen de 50-65°C, de voedingstoffen en vitamines blijven daarbij goed bewaard. Vroeger gebruikten ze de restwarmte van de bakoven om te drogen. In een moderne elektrische of gasoven lukt het ook maar aangezien er veel vocht verdampt moet je de ovendeur op een kier zetten. (in een combi-oven kan dat dus niet!). Aangezien het drogen heel lang kan duren (8-11 uur!) is een voedseldroger aan te raden, deze kost minder energie en de oven is nog beschikbaar voor andere zaken. Diana van Diana;’s mooie moestuin heeft hier een mooi artikel over geschreven.

Waar moet je vooral aan denken bij het drogen van vruchten?
– De te drogen vruchten moeten rijp en van goede kwaliteit zijn.
– De droogtemperatuur moet gelijkmatig en niet te hoog zijn.
– Zoetige, sappige vruchten (pruim, aardbei, ananas, tomaat, appel) zijn uitermate geschikt om te drogen. Het duurt wel lang maar de smaak wordt enorm geconcentreerd en lekker.
– Sommige fruit soorten zoals pruimen, druiven, kersen, sommige bessen en vijgen hebben een beschermende schil. Om dit fruit te drogen dompel je deze kort (30-60s) in kokend heet water, koel gelijk daarna af in zeer koud water en droog af.
– De juiste droogtoestand is bereikt bij 20 tot 22% vochtgehalte dat wil zeggen als de vrucht droog aanvoelt maar nog goed buigzaam is.
– Na het drogen laat je de vruchten eerst afkoelen tot kamertemperatuur. Daarna kun je ze bewaren in een gesloten pot. Controleer een aantal keer of de pot (en inhoud nog droog is en niet gaat schimmelen.

Invriezen
Ben je nog niet zo ver om je pruimen te verwerken, dan kun je deze nog altijd invriezen:
– Was de (rijpe) pruimen en dep ze droog. Snij doormidden en verwijder pit en steel;
Leg de partjes los van elkaar op een plaat in de vriezer (-18C) totdat de partjes hard bevroren zijn; Je kunt ze nu in een bakje/zakje doen en zeker 12 maanden in de vriezer bewaren.

 

Zomerstoof: met biet, tomaat en pruim

zomerstoof met biet‘Ik had pas zo’n lekker gerecht gemaakt. Het was iets met biet, tomaat en pruim…’, zei iemand laatst. Nou, dit lijkt een ongebruikelijke combinatie maar je vermoed wel dat dit goed kan werken. Tomaten zijn zurig en dat is een goede tegenhanger van de ‘aardse’  smaak van de biet, pruimen zijn ook rins-zoet. Bovendien is alles nu volop verkrijgbaar. Iets fris en wat zoutig/hartig erbij zou ook goed smaken.

Even googelen. Het recept komt uit ‘Heel veel VEG’ van Hugh Fearnley-Whittingstall Een heerlijk kookboek vol met verrassende groentenrecepten. Heel ingewikkeld is het niet:

  • Schrob de (zomer)bietjes en snijd (met schil en al) in blokjes. Doe ze op een bakplaat met wat olie, karwij, peper en zout en rooster ongeveer 20-30 minuten op 200ºC;
  • Ondertussen: snijd de pruimen en tomaat in half of kwarten (afhankelijk van de grootte), ontvel een paar knoflooktenen;
  • Doe de pruimen, tomaat, knoflook bij de bieten en schep even door elkaar. Voeg wat takjes tijm en rozemarijn toe en zet terug in de oven voor nog zo’n 20-30 minuten tot het bubbelt

Het oordeel van het smaakpanel: errug lekker en errug zoet als hoofdgerecht om zo te eten. Doe er gerust een scheut shoyu (sojaus) of balsamicoazijn doorheen en tijm/rozemarijn erop. Serveer het gerecht met fetakaas of dikke yoghurt en een graan of brood voor de saus. Wil je het gerecht veganistisch? Gebruik dan olijven ipv fetakaas en serveer met linzen en brood.

Ik gebruikte 700 gr biet, en 500 gr tomaat en 500 gr pruimen. Met graan en kaas/linzen voldoende voor 3-4 personen.